OŚRODEK W CHYROWEJ

Kontakt

Kim są Łemkowie

Chyrowa

Aktualności

Kalendarz imprez

Galeria

Atrakcje turystyczne

Archiwum

  OŚRODEK W MOKREM

Kontakt

Mniejszość Ukraińska

Dialog Polsko-Ukraiński

Aktualności

Kalendarium

Galeria

Atrakcje turystyczne

Archiwum

  OŚRODEK W MIELCU

Kontakt

Romowie w Mielcu

Romowie na Podkarpaciu

Aktualności

Terminarz

Galeria

Atrakcje turystyczne

Archiwum

Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce

Romowie na Podkarpaciu

Oficjalna liczba w Polsce (spis 2002 r.) - 12.731, z tego w Małopolsce 1.678. Nieoficjalnie około 5.000.

 

Historia.

Pierwsza wzmianka historyczna, którą można odnieść do Romów/Cyganów w Polsce pochodzi z 1401 r. i dotyczy mieszczaniana Cigana zamieszkującego Podgórze koło Krakowa. Romowie w tym czasie przywędrowali do Polski z południa, od strony Węgier, dokąd dotarli z Bałkanów. Ich praojczyzną są Indie, skąd wyemigrowali około X w.

 

Grupy.

Romowie w Polsce dzielą się, w zależności od stosunku do tradycji koczowniczych na grupę osiadłą - Karpaccy Romowie i grupy wędrowne. Karpaccy Romowie (nazwa nadana przez uczonych) nazwani zostali przez innych Górskim Cyganami - Begitka Roma, Bergare, Bergary. Z czasem sami tę nazwę przyjęli jako własną. Wśród wędrownych (od 1964 r. zaczęto ich osiedlać naciskami administracyjnymi) najliczniejszą grupę stanowią Polska Roma, przybyli do Polski z Zachodu Europy w XVI w. W początku drugiej połowy XIX w. z terenów obecnej Rumunii przybyły grupy Kełderaszy (Kelderari, Kalderari - Kotlarze) oraz Lowarów (Koniarzy).

W Małopolsce dominują Bergitka Roma i w tym regionie jest ich największe w Polsce skupisko. Mieszkają w tradycyjnych osadach na skraju wiosek górskich na Spiszu, Podhalu i innych rejonach Sądeczyzny. Największe ich skupiska, liczące po kilkadziesiąt rodzin znajdują się w Czarnym Dunajcu, Szaflarach, Czarnej Górze, Maszkowicach, Szczawnicy, Krośnicy, Łososinie Górnej, Nowym Sączu. Tradycyjnie zajmowali się kowalstwem i muzykowaniem. W początku lat 50. znaczna ich ilość wyemigrowała do Nowej Huty, gdzie zostali zatrudnieni przy budowie kombinatu Huta im. Lenina, a później przy produkcji. Do dziś stanowią liczną grupę w tej dzielnicy Krakowa. Kilkadziesiąt rodzin wyjechało na zachód Polski, gdzie osiedlili się m.in. w Bystrzycy Kłodzkiej i Kowarach. Z tej grupy pochodzi Andrzej Mirga (ur. w Czarnej Górze) współprzewodniczący grupy specjalistów ds. Romów przy Radzie Europy w Strasburgu. W Krakowie, Oświęcimiu, Bochni, a także w Tarnowie mieszkają Romowie z grup niegdyś wędrownych, głównie z Polska Roma.

 

Organizacje.
Romowie zrzeszeni są w kilku organizacjach. Najstarszą jest Centrum Kultury Romów w Polsce - Stowarzyszenie Kulturalno-Społeczne z siedzibą w Tarnowie (powstało w 1963 r. jako Cygańskie Stowarzyszenie Społeczno-Oświatowe), prezes - Adam Andrasz. W Oświęcimiu powstało w 1992 r. Stowarzyszenie Romów w Polsce, prezes - Roman Kwiatkowski. Od końca lat 90. zaczęły powstawać kolejne stowarzyszenia: Stowarzyszenie Romów Okręg Limanowa z siedzibą w Laskowj, prezes - Tadeusz Gabor; Stowarzyszenie Kobiet Romskich w Krakowie, prezes Krystyna Gil; Towarzystwo Krzewienia Kultury i Tradycji Romskiej "Kałe Jakha", w Krakowie; Stowarzyszenie Romów w Krakowie, prezes -Mieczysław Gil; Stowarzyszenie Społeczności Romskiej "Familia" w Tarnowie, prezes Adam Bieluń. W jesieni 2003 r. zawiązało się Stowarzyszenie "Harangos", złożone głównie z młodzieży romskiej - uczącej się w Krakowie, prezes - Agnieszka Gabor.

Od 2001 r. istnieje przy Wojewodzie Małopolskim stanowisko pełnomocnika ds. Romskich. Podobne stanowisko na szczeblu regionalnym powołano w Nowym Sączu i Tarnowie.

 

Kultura.
W 1979 r. przy Muzeum Okręgowym w Tarnowie powstał zalążek kolekcji cyganologicznej. W 1990 r. utworzona została tu (przy Muzeum Etnograficznym, gdzie mieści się Dział Romski) stała ekspozycja historii i kultury Romów - jako pierwsza tego typu ekspozycja na świecie. Tarnowskie muzeum gromadzi archiwalia, bibliotekę i realia związane z historia i tradycją Romów. Bogate archiwum, głównie związane z Holocaustem Romów zgromadziło też Stowarzyszenie Romów w Polsce (Oświęcim).

W 1980 r. utworzony został w Sądeckim Parku Etnograficznym sektor budownictwa cygańskiego, który obecnie składa się z 3 obiektów prezentujących kulturę Romów Górskich.

Pomniki upamiętniające zagładę Romów wzniesiono w Szczurowej (1966 r.), gdzie 3 lipca 1942 r. wymordowano całą osadę (93 osoby), a w 1973 r. na terenie Zigeunerlager w Brzezince.

W 2002 r. w Muzeum Auschwitz-Birkenau utworzono (pawilon 13) stałą wystawę poświęcona Zagładzie Romów.

Na terenie Małopolski działają folklorystyczne zespoły romskie, z których najbardziej znane grupy muzyczne to "Kałe Bała", założony i prowadzony przez Teresę Mirgę z Czarnej Góry, poetkę, kompozytorkę i solistkę zespołu; "Kałe Jakha" - zespół taneczno-muzyczny w Nowej Hucie; Tatra Roma - z solistą Miklosem Deki Ciureje w Niedzicy.

Najważniejsze imprezy cykliczne, to "Tabor Pamięci Romów", "Cygańska wiosna", organizowana od 1996 r. przez Muzeum Okręgowe w Tarnowie i Stowarzyszenie Romów w Tarnowie.

Stowarzyszenie Romów w Polsce z siedzibą w Oświęcimiu wydaje od 1992 r. kwartalnik w j. polskim "Dialog-Pheniben". Od 2004 r. jest to miesięcznik.

 

 

Powrót do początku strony
 

  MENU

STRONA GŁÓWNA

O NAS

KONTAKT

PROJEKT PRO AEQUO

RADA PROGRAMOWA

AKTUALNOŚCI

CO, GDZIE, KIEDY

GALERIE

BIBLIOGRAFIA

MNIEJSZOŚCI NARODOWE

ŚCIEŻKI TEMATYCZNE

ARCHIWUM

  LINKI

CeWOP

KARPATYart

Pro Aequo

Beskid Niski.pl

tolerancja.pl

 

Miejsce na link do Twojej strony

Napisz do nas

rzeszow@centrumdialogu.pl

 

  WSPÓŁPRACA

CeWOP

ProAequo

KARPATYart

Zjednoczenie Łemków

Stowarzyszenie Łemków

Związek Ukraińców w Polsce